Burn out

Brabants Dagblad 

Meer dan één miljoen werknemers in Nederland ervaren burn-out klachten. Een getal dat aangeeft dat ‘het hebben van burn-out klachten’ niet alleen een individueel probleem voor de werknemer maar inmiddels een maatschappelijk probleem geworden is. Blijkbaar ligt er een verband tussen hoe wij onze samenleving inrichten en de omvang van mensen met burn-out klachten.

Door mijn werkervaring als coach persoonlijke ontwikkeling weet ik het volgende: Iemand met een burn-out is opgebrand. Totaal uitgeput. Zelfs het opstaan van de bank voor een wandeling binnenshuis vergt vaak al te veel energie. Het hoofd wil nog wel maar het lichaam is op. Wat is er met me aan de hand? Wat heb ik verkeerd gedaan? Hoe word ik weer fit? En hoe moet het nu verder met mijn leven? Vragen die op zo’n moment in je op kunnen komen.

Lichaam liegt nooit

Hoe kun je van een burn-out herstellen of nog beter, hoe voorkom je een burn-out te krijgen?In mijn ervaring is er onderscheid te maken tussen oorzakelijke factoren van een burn-out waar de persoon in kwestie geen invloed op kan uitoefenen en oorzakelijke factoren waar hij of zij wel invloed in heeft. Om bij deze laatste groep te beginnen zou ik het volgende willen zeggen.

Belemmerende gedragspatronen spelen vaak een rol bij de totstandkoming van totale uitputting. De mens beschikt echter over zelfbewustzijn. Door dit zelfbewustzijn is zij in staat, eventueel met behulp van een coach, zich bewust te worden van haar gedrag en de onderliggende drijfveren die het gedrag dat leidt tot uitputting, aansturen. Gedragsverandering kan nodig zijn om te herstellen van een burn-out of om te voorkomen opnieuw in een burn-out te geraken.  

Het lichaam liegt nooit. Voordat iemand getroffen wordt door een burn-out heeft het lichaam een aantal waarschuwingssignalen voor overbelasting afgegeven. Het is belangrijk deze signalen op te merken en er gehoor aan te gegeven. Daarvoor is het nodig met je aandacht aanwezig te zijn in het lichaam en dit lichaam goed te doorvoelen. De Westerse mens is echter met haar aandacht vooral in het hoofd aanwezig. In gedachten verzonken. Logisch, op de lagere en middelbare school en later als student leren scholieren vooral het hoofd te gebruiken. Het hoofd gebruiken kan zinvol zijn bij het oplossen van rekensommen. Fixatie van je aandacht in ‘het denken’ is echter verre van zinvol. Het werkelijke leven speelt zich namelijk niet in het hoofd af. Het is daarom belangrijk de aandacht te verplaatsen van het hoofd naar het lichaam en te ‘voelen’. Te ‘voelen’ waar de grenzen en voorkeuren liggen in willekeurig welk gebied van het leven dan ook. Te voelen waar de grens ligt van het aantal prikkels dat verwerkt kan worden. Te voelen welke belasting wel kan en welke niet meer. Indien voornamelijk vanuit het hoofd geleefd wordt raakt men bovendien verwijderd van wie men in de kern is en is men al snel zichzelf niet meer. Niets is zo uitputtend als jezelf niet meer zijn.

Sociale dieren

Op zoek naar de oorzaken van ‘de burn-out als maatschappelijk verschijnsel’, stuitte ik op het artikel ‘we zijn sociale dieren, we hebben de ander nodig’, van klinisch psycholoog Paul Verhaeghe.

Hij zegt het volgende: ‘met de opkomst van het neoliberalisme zien we vooral veel persoonlijkheidsstoornissen in combinatie met angst en depressie’. Deze constatering van ‘Verhaeghe’ verklaart het grote aantal mensen met burn-out klachten. Aanhoudende angst put namelijk uit. Ook volgens hem heeft de stijging in persoonlijkheidsstoornissen geen genetische basis zoals wordt aangenomen door psychiaters en psychologen maar heeft deze te maken met hoe wij onze samenleving hebben in gericht.

Het neoliberalisme, niet te verwarren met het klassiek liberalisme, wordt volgens ‘Verhaeghe’ als volgt gedefinieerd: ‘een maatschappelijke stroming die enkel en alleen de belangen van het bedrijfsleven beoogt waarbij de staat gereduceerd wordt tot een verzekeringsmaatschappij van multinationals en banken voor het geval het ondenkbare gebeurt, namelijk dat de veronderstelde zelfregulatie van de vrije markt mislukt. Alles wat privé personen betreft zoals school, zorg en veiligheid is zaak voor die privépersonen zelf ‘. De afbrokkeling van de Nederlandse verzorgingsstaat is het beste bewijs voor het feit dat deze neoliberale stroming al decennialang door de grote politieke partijen van Nederland land wordt gedefinieerd en gepresenteerd als de juiste weg voor ons land.

Eén van de kenmerken van een neoliberale samenleving is de flexibilisering van arbeid. Flexibilisering betekent in feite dat werkgevers zelf kunnen bepalen wanneer ze iemand nodig hebben, voor hoe lang en voor welke werkzaamheden. Een mooi woord om aan te geven dat werknemers, en dat zijn nog altijd mensen, op dezelfde wijze gebruikt mogen worden als grondstoffen. Deze flexibilisering zou naast loonmatiging volgens onze huidige regering en VNO NCW (werkgeversvakbond) nodig zijn om de concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven te verbeteren. Afgezien van het feit dat met onderzoek aan te tonen is dat beide beweringen onjuist zijn, laat deze flexibilisering werknemers in de onzekerheid of ze morgen nog wel werk hebben. In de angst of ze morgen of volgende maand nog in staat zijn de hypotheek of de huur te kunnen betalen.

Stress

Deze onzekerheid veroorzaakt stress. ‘Stress is een reactie van ons lichaam op een bedreiging. Deze bedreiging kan fysiek zijn door de aanwezigheid van een gewelddadig persoon of agressief dier in je omgeving maar kan ook een reactie van het lichaam zijn op een werkomgeving die zodanig veeleisend is dat je er niet aan kunt voldoen. De lichamelijke reactie op een bedreiging is het verhogen van de hormonen cortisol en adrenaline. Deze hormonen stellen de mens in staat te vluchten of te vechten’. De oorzaak van de fysieke bedreiging, de gewelddadige persoon of het agressieve dier, verdwijnt weer. Echter, de sociaal economische factoren die de stress veroorzaken blijven of gaan niet snel weg. Het cortisol en adrenaline niveau blijft daardoor chronisch hoog. Hierdoor wordt de immuniteit en weerstand van het lichaam verlaagd waardoor dit vatbaarder wordt voor infectieziektes van verschillende aard. We kunnen dus letterlijk ziek worden als gevolg van te veel onzekerheid omtrent werk.

Bovendien blijkt uit onderzoek dat meer flexibilisering van arbeid niet oplevert wat neoliberalen ons willen doen geloven, namelijk meer winst voor bedrijven en daardoor meer werkgelegenheid voor werknemers. Integendeel. Uit onderzoek blijkt volgens ‘Verhaeghe’ zelfs dat wanneer werknemers niet op dezelfde wijze gebruikt worden als grondstof maar meer autonomie op de werkvloer verkrijgen en het werk georganiseerd wordt in horizontale netwerken, de arbeidstevredenheid onder de werknemers toeneemt en het bedrijf meer winst maakt.

De mens wordt gedefinieerd als een sociaal zoogdier met een groot aanpassingsvermogen. Het neoliberalisme heeft daar volgens ‘ Verhaeghe’ van gemaakt: ‘de mens is maakbaar en daarom moet iedereen het kunnen maken. Iedereen is auteur van zijn eigen succes en mislukking. Indien je het niet maakt heb je foute keuzes gemaakt of niet hard genoeg je best gedaan. Bovendien wordt succes alleen in economische termen uitgedrukt. Dus als je een goed schrijver of zanger bent is dat niet genoeg, je moet er ook (veel) geld mee verdienen om succesvol te zijn’. Gezien het aantal van een miljoen  werknemers met een burn- out zit er blijkbaar een grens aan de maakbaarheid van de mens. 

Behalve over een groot aanpassingsvermogen beschikt de mens over ‘competitief vermogen’. Het neoliberalisme maakt dit kenmerk tot ‘het kenmerk’ van de mens en verzwijgt dat de mens ook een hoge mate van groep-functioneren en gevoelens van solidariteit in zich heeft.
 
Spiritueel wezen
 
Naast het feit dat de mens een sociaal wezen is zou ik daaraan toe willen voegen dat de mens in essentie een spiritueel wezen is. Ik vind het dan ook niet gek dat ‘gemis aan zingeving in het werk’ naar voren komt in onderzoeken naar de oorzaken van een burn-out bij werknemers. In Westerse landen identificeert de mens zich voornamelijk met zijn materiële deel (zijn lichaam en zijn ratio of ‘denken’) van zijn persoonlijkheid terwijl werk pas als zinvol ervaren wordt indien ook het geestelijk deel van de persoonlijkheid aangesproken wordt. Deze onderzoeksresultaten lijken me een uitstekende aanleiding om te herdefiniëren wie wij zijn. Eén van de vooronderstellingen van de economische wetenschap is dat de mens een rationeel wezen is dat streeft naar maximalisatie van het individuele belang of nut. Deze definitie lijkt me inmiddels ruimschoots door de tijd achterhaald. Mijn inziens is de mens een spiritueel wezen dat bestaat uit een stoffelijk (lichaam en ratio) en een onstoffelijk (geestelijk) deel. Zij heeft naast materiële behoeften ook aan behoefte aan zingeving, naast individuele behoeften ook sociale behoeften en maakt haar keuzes op basis van haar ratio, gevoelens en emoties. En inderdaad is zij ook in het bezit van competitieve vermogens en het vermogen zich goed aan te passen aan veranderende omstandigheden.
 

Op het moment dat wij herdefiniëren wie wij ‘zijn’ houdt dit in dat we erkennen dat de behoeften van de mens niet overeenkomen met wat de samenleving vandaag de dag van haar vraagt en haar kan bieden. Het gevolg is dat we de samenleving anders moeten gaan inrichten. Dat is de enige wijze om het probleem van een samenleving met één miljoen werknemers met burn-out klachten in de kern aan te pakken.

Bericht Delen?!

Reactie Achterlaten

Je e-mail adres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.